
โรงเรียนผู้สูงอายุคือกิจกรรมเรียนรู้ตลอดชีวิตในชุมชน ส่วน ศพอส. หรือศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ คือสถานที่รวมกลุ่มที่จัดกิจกรรมและบริการให้ผู้สูงอายุ ทั้งสองแห่งได้รับการส่งเสริมจากกรมกิจการผู้สูงอายุ ร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้สนใจสอบถามและสมัครได้ที่ อบต. เทศบาล ชมรมผู้สูงอายุ หรือสำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด (พมจ.) ใกล้บ้าน
คู่มือการปฏิบัติงานของกรมกิจการผู้สูงอายุ (ฉบับปรับปรุงปี 2568) ให้ความหมายว่า โรงเรียนผู้สูงอายุคือกิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตและพัฒนาทักษะ เลือกหัวข้อตามความสนใจและความจำเป็นของผู้สูงอายุ เพื่อให้ปรับตัวกับสังคมที่เปลี่ยนเร็วได้ โดยชุมชน ท้องถิ่น และภาคีเครือข่ายร่วมกันจัด บริการนี้ไม่เก็บค่าธรรมเนียม
เมื่อ 4 สิงหาคม 2569 รัฐบาลแถลงว่าราชกิจจานุเบกษาเผยแพร่ “ประกาศกรมกิจการผู้สูงอายุ เรื่องการจัดตั้งโรงเรียนผู้สูงอายุ พ.ศ. 2569” เพื่อเป็นกรอบมาตรฐานเดียวกันทั่วประเทศ ท้องถิ่น ชุมชน องค์กรชุมชน และภาคเอกชนที่สนใจใช้ประกาศนี้อ้างอิงในการตั้งโรงเรียนได้ เริ่มจากรวมกลุ่มผู้สูงอายุ ตั้งคณะทำงาน และออกแบบกิจกรรมให้ตรงกับความต้องการของคนในพื้นที่ รายละเอียดหลักเกณฑ์ฉบับเต็มควรอ่านจากราชกิจจานุเบกษาหรือสอบถาม พมจ.
กรมกิจการผู้สูงอายุเริ่มขับเคลื่อน ศพอส. ตั้งแต่ปี 2557 ภายใต้แนวคิด “ร่วมแรง ร่วมใจ ผู้สูงวัยกายใจเบิกบาน” ให้ชมรมผู้สูงอายุมีสถานที่รวมกลุ่ม จัดกิจกรรมและบริการครบทุกด้าน โดยเน้นมิติเศรษฐกิจ คือการสร้างรายได้และงานที่เหมาะกับวัย ข้อมูล ณ 30 กันยายน 2567 มี ศพอส. ทั่วประเทศ 2,193 แห่ง แบ่งเป็นแห่งที่ได้รับงบจัดตั้ง 1,677 แห่ง และแห่งที่ อปท. ตั้งเองอีก 516 แห่ง เป้าหมายคือให้มีครบทุกตำบล
| หัวข้อ | โรงเรียนผู้สูงอายุ | ศพอส. |
|---|---|---|
| ลักษณะ | กิจกรรมการเรียนรู้ มีหลักสูตรหรือหัวข้อเรียนเป็นรุ่น ๆ | สถานที่และกลไกในชุมชน ให้บริการและจัดกิจกรรมต่อเนื่อง |
| ผู้ดำเนินการหลัก | ชุมชน ชมรม อปท. หรือภาคีเครือข่าย | อปท. ร่วมกับชมรมผู้สูงอายุ โดยมี พมจ. ประเมินมาตรฐาน |
ทั้งสองอย่างเชื่อมโยงกัน กรมกิจการผู้สูงอายุส่งเสริมให้ทุก ศพอส. จัดกิจกรรมโรงเรียนผู้สูงอายุ และสนับสนุนให้โรงเรียนที่ยังไม่เป็น ศพอส. ยกระดับขึ้นเป็น ศพอส.
แนวทางของกรมกิจการผู้สูงอายุปีงบประมาณ 2568 กำหนดให้กิจกรรมครอบคลุม 5 มิติ
ตัวอย่างจริงคือ โรงเรียนผู้สูงอายุยานนาวา ในกรุงเทพฯ ที่กรมกิจการผู้สูงอายุประชาสัมพันธ์การรับสมัครรุ่นที่ 9 ปีการศึกษา 2568 รับผู้มีอายุ 55 ปีขึ้นไปที่ช่วยเหลือตนเองได้ เรียนทุกวันศุกร์รวม 240 ชั่วโมง ไม่เก็บค่าเรียน (ผู้เรียนออกค่าใช้จ่ายส่วนตัว เช่น ชุดและอาหาร) และมีหมวดวิชา “การเรียนรู้เทคโนโลยีดิจิทัล การสื่อสาร และรู้ทันสื่อ” ทั้งนี้เงื่อนไขอายุ วันเรียน และจำนวนชั่วโมงของแต่ละแห่งแตกต่างกัน บางแห่งจัดเดือนละครั้ง
ผู้เขียนยังไม่พบประกาศหลักสูตรดิจิทัลเฉพาะผู้สูงอายุของ ดีป้า หรือ กสทช. ที่เปิดรับสมัครในปี 2569 จึงไม่ได้ระบุไว้ ณ ที่นี้
กรมกิจการผู้สูงอายุสำรวจผู้เข้าร่วมกิจกรรมโรงเรียนผู้สูงอายุในปี 2566 พบว่า ผู้สูงอายุที่เคยติดบ้านออกมาร่วมกิจกรรมมากขึ้น สุขภาพกายและใจดีขึ้น ช่วยลดความเสี่ยงสมองเสื่อม และเกิดการช่วยเหลือกันในชุมชน นอกจากนี้ การได้พบเพื่อนเป็นประจำช่วยคลายเหงา ลดภาวะซึมเศร้า และเป็นช่องทางรับข่าวสารสิทธิสวัสดิการที่ถูกต้อง ซึ่งช่วยกันข่าวปลอมได้อีกทาง
ตามคู่มือของกรมกิจการผู้สูงอายุ โรงเรียนผู้สูงอายุไม่เก็บค่าธรรมเนียม แต่บางแห่งให้ผู้เรียนออกค่าใช้จ่ายส่วนตัว เช่น ชุด อาหาร หรือทัศนศึกษา
ศพอส. คือศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ เป็นสถานที่ในชุมชนที่ อปท. และชมรมผู้สูงอายุใช้จัดกิจกรรมด้านสุขภาพ สังคม อาชีพ และเทคโนโลยี ณ 30 ก.ย. 2567 มีทั่วประเทศ 2,193 แห่ง
สอบถาม อบต. เทศบาล ชมรมผู้สูงอายุ หรือ พมจ. ประจำจังหวัด เงื่อนไขอายุและตารางเรียนต่างกันไปในแต่ละแห่ง
ข้อมูล ณ พฤศจิกายน 2569 หลักเกณฑ์อาจเปลี่ยนแปลงตามประกาศของหน่วยงาน สอบถามโรงเรียนผู้สูงอายุและ ศพอส. ใกล้บ้านได้ที่ อบต. เทศบาล หรือ พมจ. ประจำจังหวัด และกรมกิจการผู้สูงอายุ โทร 02-659-6811
อ่านบทความและข่าวสารอื่น ๆ